Znajdź informacje o wybranym aucie
Reklama

Dlaczego skrzynie manualne wciąż mają znaczenie?

Automatyczne przekładnie mają swoje ugruntowane miejsce, ale nic nie może pobić przyjemności z jazdy wyjątkowym samochodem ze świetną skrzynią ręczną.

Redakcja EVO

autor: Redakcja Evo

2 stycznia 2022
kierowca za kierownicą skrzynia biegów
8

Czy “precyzyjny” to najbardziej pożądany przymiotnik? Często używa się “zgrabny” i “pozytywny”, ale myślę, że “precyzyjny” jest zarezerwowane na specjalne okazje. Czy “niechlujny” jest mniej pożądany niż “traktorowy” lub “drewniany”? Gdybym powiedział “mechaniczny”, o którym producencie byś pomyślał? “Klikający” kiedyś natychmiast przywoływało obrazy Ferrari, dopóki Audi nie zorientowało się, że nie ma praw autorskich.

Skrzynie manualne mają swój specyficzny język. Można co prawda wybierać biegi łopatkami, ale nie można za ich pomocą “wbić” dwójki albo “pchnąć” do trójki. Potrząsanie w celu sprawdzenia czy jest “luz” można zrobić tylko z pomocą tradycyjnego drążka. Zrzucanie na jedynkę gdy auto jest w ruchu to kolejne wyrażenie warte wspomnienia. Takie słowa jak “międzygaz”, “powershift” albo “dog-leg” są zakazane w przypadku pisania i mówienia o samochodach z dwoma pedałami.

skrzynia biegów
8

Dlaczego o tym wspominam? Myślę, że to pokazuje jak dużo do procesu prowadzenia samochodu wnosi manualna zmiana biegów. Nie chcę, by ten artykuł wybrzmiał jak nagonka na automaty z łopatkami. Świat byłby uboższym miejscem bez turboszybkich redukcji jakie umożliwia skrzynia w Ferrari 812 Superfast. W jeździe torowej także wszelkie PKD, DCT, DSG i spółka będą umożliwiały ucięcie kluczowych dla idealnego czasu dziesiątych części sekundy. Łatwiej uzyskać z nimi powtarzalność czasów, tak ważną w wyczynowej jeździe samochodem. Są też wygodniejsze do użytku w gęstym ruchu ulicznym.

Niezależnie jak dobre są automaty, manuale wciąż mają sens. Są trochę jak płyty winylowe w świecie Spotify, jak kominek z bali przy elektrycznym ogrzewaniu, jak mechaniczny zegarek przy kwarcowym. Albo jak papierowy magazyn przy stronie internetowej. Chodzi o coś więcej niż efekt końcowy zmiany biegu, słyszanej muzyki, wytworzonego ciepła, informacji o aktualnym czasie lub uzyskanej informacji.

Gdy zaczniesz się zastanawiać jak wiele czynności zostało zastąpionych prostym pociągnięciem za manetkę, jest to dość intrygujące. Właściwy ruch lewarkiem z jednego biegu na drugi to tylko mała część całej procedury zmiany. Pierwszą składową jest moment, gdy wciskasz sprzęgło. Czy lewy pedał jest twardy jak kamień czy tak lekki, że wbijasz stopę w dywanik? Czy bierze wysoko czy nisko? Wymaga zaangażowania i staranności, czy wystarczy niechlujstwo? I jak głęboko trzeba go wcisnąć, aby zmienić bieg?

Jest też pedał gazu, który trzeba odpuścić i wcisnąć ponownie (albo nie trzeba jeśli jesteś testującym próbującym maksymalnie skrócić czas 0-100). Prawa stopa musi pracować w idealnej sekwencji z lewą stopą, a całą tą operacja jeszcze musi się zgrać z szybkością i agresją przesunięcia dźwigni wewnątrz wybieraka. Różne zmiany biegów wymagają różnych nakładów czasowych, co bezpośrednio przekłada się na decyzję, czy w ogóle warto zmieniać. Zmiana z czwórki do trójki w sześciobiegowej skrzyni w ostatniej chwili ostrego hamowania do zakrętu pewnie wydaje się korzystna, ale redukcja do dwójki, gdy trzeba wykonać znacznie bardziej skomplikowany ruch dźwignią, już nie.

Poszczególne samochody, albo skrzynie biegów, mają także swoją specyfikę - niektóre zmiany mogą być błyskawicznie szybkie, inne wymagają staranności i skupienia. Dopasowywanie się do każdego jednego układu biegów w skrzyni i tym samym do sprężynującego lewarka jest zawsze interesujące. Przykładowo zmiana z trójki na czwórkę w rozkładzie 6-biegowym jest znacznie łatwiejsza niż w układzie 4-biegowym, bo lewarek w naturalny sposób się centruje na linii tych dwóch biegów. Z tego samego powodu układ 7-biegowy z dodatkowym kanałem jest trudniejszy w opanowaniu niż klasyczny, sześciobiegowy.

Każda skrzynia ma unikalny sposób działania wymagający trochę innych ruchów z inną siłą. To cecha, której z pewnością nie można przypisać do skrzyń łopatkowych. Moje ulubione zmiany to z dwójki na trójkę lub czwórkę i z czwórki na trójkę w skrzyni sześciobiegowej. Trójka do dwójki to z kolei dużo bardziej przyjemne doznanie w samochodach z kierownicą po lewej stronie, bo lewarek przyciągasz do siebie zamiast go odpychać. Czasami pojawia się bardziej fundamentalne pytanie, ile biegów jest do twojej dyspozycji. Ten moment niedługo po odebraniu wypożyczonego samochodu, kiedy idziesz ogniem na piątym biegu i zastanawiasz się, czy poniżej piątki znajdziesz szóstkę czy wsteczny…

Gdy już jesteśmy przy szybkiej jeździe na piątce, to należy wspomnieć, że manualna skrzynia biegów znacznie zwiększa świadomość prędkości. Miałem to szczęście, że mogłem wypróbować zarówno Porsche 991 GT3 RS jak i 991 R podczas szybkiej rundy na Autobahnie. Pomijając kwestie aerodynamiki, zmiana biegów z piątki na szóstkę przy 8000 obrotów i 240 km/h jest znacznie bardziej przemyślana gdy musisz oderwać rękę od kierownicy niż gdybyś musiał tylko lekko odchylić palec, żeby dotknąć łopatki.

pedały w artykule skrzynie manualne
8

Oczywiście wcale nie trzeba jeździć szybko, by poczuć magię ręcznej zmiany biegów. Proste dodanie gazu podczas redukcji, by wyrównać obroty, lub perfekcyjnie gładka zmiana w górę to momenty cieszące kierowcę przy każdej prędkości, dające poczucie większego zjednoczenia z silnikiem. Jednakże prawidłowy międzygaz przy niewielkiej prędkości musi być jednym z najtrudniejszych manewrów jaki można wykonać w samochodzie, więc rozumiem, że nauka może być zniechęcająca. Jest to znacznie łatwiejsze gdy ciśniesz mocno na pedał hamulca i masz twardą podstawę, na której obracasz stopę lekko w lewo, by piętą naciskać gaz.

Przy niewielkiej prędkości nawet sama gałka lewarka może być przyjemna w dotyku (proszę przestać chichotać tam z tyłu). Wiele różnych kształtów i rozmiarów (poważnie, przestańcie) wypróbowano w historii motoryzacji, ale dla wielu zwykła, okrągła jest niedoścignionym wzorcem. Po części dlatego, że niezależnie jaki ruch trzeba wykonać, i jak się chwyci gałkę, jej ergonomia pozostaje taka sama.

Reklama

Ten artykuł nie byłby kompletny bez określonych przykładów, studium przypadku. Pozwolę sobie na małą kontemplację najlepszych skrzyń manualnych, jakie spotkałem w evo. Moje wspomnienia od razu wędrują do ciasnej i krótkiej skrzyni w Hondzie S2000. Japoński producent stworzył wiele doskonałych manuali, ale ta jest wyjątkowa. Przez nią się przeklikuje, nie przerzuca biegi. Pozostając w okolicy Hondy, skrzynia w najnowszym Arielu Atom pozwala na obłędnie szybkie, precyzyjne zmiany. W zasadzie może z nią konkurować tylko skrzynia dog-leg stworzona przez Prodrive do rajdowych Subaru Impreza z dawnych lat. Generacja N2009 była wręcz obłędnie szybka w przerzucaniu pomiędzy poszczególnymi biegami zgrupowanymi na przestrzeni nie większej niż pudełko zapałek. Odczuwało się to jakby lewarek wiedział gdzie zamierzasz go wbić i niemal już tam był w momencie przyłożenia do niego jakiejkolwiek siły. I tak potrafił podróżować z jednego biegu na drugi przez cały zakres.

skrzynie manualne samochód na drodze
8

Sześciobiegowa skrzynia z 911 997 i różnych modeli Boxster była zachwalana przy różnych okazjach jako absolutny top. Ma niezwykle gładkie prowadzenie lewarka i idealnie rozmieszczone biegi. Szkoda tylko, że ma odrobinę zbyt długie przełożenia jak na dzisiejsze standardy. Większy i mocniejszy kuzyn centralnosilnikowego Boxstera, Carrera GT, jest wymieniana jako jeden z samochodów o idealnie wyważonej skrzyni biegów. O ile jest rzeczywiście perfekcyjnie umieszczona - wysoko, tuż pod ręką, w pobliżu kierownicy - ja uważam, że jednak pracuje odrobinę zbyt lekko. Genialne jest to, że ta lekkość, choć nie daje takiej wrażliwości jak w Boxsterze, to idealnie pasuje do charakteru całego napędu, z którym współpracuje. Żywiołowość, a jaką jednostka V10 wkręca się na obroty wymaga skrzyni biegów, która jest lekka jak piórko, a lewarek wykończony drewnem brzozowym w Carrera GT właśnie taki jest.

W zupełnej opozycji stoi stary Land Rover z obrotami, które rosną i spadają wraz z upływem pór roku, ale ma również idealną skrzynię biegów, w tym sensie, że wymaga długich przerw i dużo cierpliwości, aby uzyskać czystą zmianę. Długie mieszanie budyniu przez dźwignię zmiany biegów, która jest niejasna jak przepis na koktajl w późnych godzinach nocnych, doskonale pasuje do maszyny, w której się znajduje i do charakteru podróży, które zamierzasz odbyć. 

Wróćmy do bardziej sztandarowych przykładów. Zmiana biegów w Audi R8 V8 to czysta przyjemność, bo przypomina wyciąganie miecza z jednej pochwy i wsadzenie go w inną. Sam drążek pokryty ryflowaną powierzchnią jest przyjemny w dotyku i ma odpowiedni opór, ale konstrukcja wybieraka nie nadaje się do szczególnie szybkich zmian. Cena auta też nie przekłada się wprost na jakość skrzyni, jak pokazuje przykład Forda Sport Ka. 5-biegowa skrzynia we wczesnym Mini R50 także zasługuje na wyróżnienia, tak samo jak MX-5 wczesnej generacji potrafi dać dużo przyjemności w tej materii.

Jednakże moje dwie ulubione skrzynie pochodzą z Ferrari. Pierwsza znajduje się w F50 i tak samo jak w Boxsterze, ma idealnie ustawiony opór na sprzęgle i samym lewarku. Metalowa gałka na drążku jest klasycznie piękna i idealnie układa się w dłoni. Są też dodatkowe emocje związane z odkrytym wybierakiem, ale działa to wszystko z większą mięsistością niż w R8. Po prostu majstersztyk.

Drugie Ferrari zapisało się w mojej pamięci tylko na podstawie jednej zmiany biegu. W modelu 250 Testa Rossa całym tortem jest napęd, a wisienką na nim skrzynia biegów o tak mechanicznym działaniu, jakby przekręcać duży, dobrze naoliwiony klucz w bardzo starym zamku drzwi kościelnych. A dlaczego tylko jedna konkretna zmiana? Bo ten samochód zazwyczaj wymaga podwójnego wysprzęglenia, ale zmiana z jedynki na dwójkę to tylko wciśnięcie sprzęgła i krótkie uniesienie pedału przepustnicy (środkowego!), gdy mocno pociągniesz do tyłu wysoką, prostą dźwignię. To tylko krótki moment zakończony nagłym zatrzymaniem, jak w skrzyni sekwencyjnej, ale bez odbicia lewarka. Fakt, że zmienia on tonację najwspanialszej ścieżki dźwiękowej 3-litrowego V12 z pewnością pomaga mu utkwić w pamięci, ale pozytywność i poczucie połączenia z zazębiającymi się trybikami w moim odczuciu nie ma sobie równych.

Oczywiście, istnieje niebezpieczeństwo, że wszystkie te pochwały wkrótce staną się tylko melodią przeszłości, ponieważ manual jest raczej zagrożonym gatunkiem wśród nowych samochodów. Jednak fakt, że Aston Martin wciąż uważa za stosowne produkować manual dla Vantage'a, fakt, że największym zarzutem wobec genialnego Alpine A110 jest brak skrzyni H oraz fakt, że Porsche zdecydowało się na ponowne wprowadzenie opcji manualnej do GT3, z pewnością pokazuje, że znaczenie trzech pedałów jest wciąż mocno odczuwalne. Oby to uczucie trwało tak długo, jak długo trwa wbijanie drugiego biegu w zimnym Ferrari 348.

Drugie wydanie EVO magazine

Zamów drugie wydanie magazynu EVO

Już dziś możesz zamówić drugi numer lub prenumeratę magazynu EVO. Magazyn jest również dostępny w dobrych salonach prasowych.

Nowy Ford Mustang Dark Horse
Premiera Mustanga
Debiutuje nowy Ford Mustang. Na początek wersja standard, GT i Dark Horse

Ford Mustang nowej generacji otrzymał odświeżony wygląd, ale zachował silnik V8 i ręczną przekładnię.

15 września 2022
Prowadzący Moto Stories
Podcast
Nadchodzące cyborgi motoryzacji

Co czeka nas w bliższej lub dalszej przyszłości motoryzacji? Czy będzie w niej miejsce dla petrolheada?

6 września 2022
Najnowsze Porsche 911 GT3 RS
Porsche / 911 GT3 RS
Najnowsze Porsche 911 GT3 RS z rozbudowanym aero i mocą 525 KM

Oto najbardziej ekstremalne GT3 RS w historii - torowa broń inspirowana sukcesami Porsche w sporcie.

17 sierpnia 2022
Porsche 356
Podcast
Speedstery - auta pożądane, choć nie do końca zrozumiałe

Pozbawione dachów, z pięknymi liniami nadwozia, rozbudzają serca petrolheadów od kilku już dekad.

7 sierpnia 2022
Lamborghini Huracan Sterrato
Huracan Sterrato
Lamborghini Huracan Sterrato niemal gotowy do produkcji

Wielkimi krokami zbliża się premiera uterenowionej wersji Lamborghini Huracan z silnikiem V10.

24 września 2022
Cadillac CT5-V Blackwing sylwetka z przodu
Cadillac / CT5-V Blackwing
Cadillac CT5-V Blackwing - amerykańska odpowiedź na BMW M5 Competition

Doładowane sprężarką V8, 677 KM i ręczna skrzynia - czy te atrybuty wznoszą CT5-V na poziom BMW M5?

23 września 2022
Mercedes AMG C63 podczas prezentacji
Mercedes / C63 AMG
Poznajcie nowego, hybrydowego Mercedesa-AMG C63 S E-Performance

Do walki z BMW M3 AMG wystawia nowy model C63 S z czterema cylindrami, wtyczką i ogromną mocą 680 KM.

23 września 2022
Bentley Bentayga S 2022 podczas testu
Bentley Bentayga
2022 Bentley Bentayga S - z naciskiem na sport

Nowe ustawienia podwozia wystarczyły do stworzenia najlepiej jeżdżącej wersji Bentaygi.

21 września 2022
Maserati GranTurismo Trofeo sylwetka z przodu
Maserati / GranTurismo
Nowe Maserati GranTurismo Trofeo gotowe do wejścia na rynek

Wciąż nie znamy szczegółów, ale Maserati GranTurismo po 15 latach wreszcie doczekało się następcy.

20 września 2022
Mazda CX-60 podczas testu
Mazda / CX-60
2022 Mazda CX-60 - w opozycji do Audi, BMW i Mercedesa

Mazda modelem CX-60 wykonuje krok w stronę klasy premium, ale czekamy na coś bardziej w stylu Evo.

16 września 2022
Rodzina Forda Mustanga
Ford Mustang
Ford wraca do Le Mans z nowym Mustangiem GT3

Przy okazji premiery nowego Mustanga zaprezentowano motosportowe plany Forda na najbliższe lata.

15 września 2022
Nowy Ford Mustang Dark Horse
Premiera Mustanga
Debiutuje nowy Ford Mustang. Na początek wersja standard, GT i Dark Horse

Ford Mustang nowej generacji otrzymał odświeżony wygląd, ale zachował silnik V8 i ręczną przekładnię.

15 września 2022
Alfa Romeo Giulia Quadrifoglio podczas testu
Alfa Romeo / Giulia
Alfa Romeo Giulia Quadrifoglio - test przyszłego włoskiego klasyka

Miała skończyć w cieniu M3, a skradła nasze serca - Giulia Quadrifoglio to najlepsza współczesna Alfa.

15 września 2022
Honda Civic e:HEV Sport podczas testu
Honda / Civic
2022 Honda Civic e:HEV Sport - w poszukiwaniu genów Type R

Najnowsza Honda Civic FL5 w wersji Sport jest swoistym przedsmakiem nowego Type R.

14 września 2022
Ferrari Purosangue prezentacja
Ferrari / Purosangue
Debiutuje Purosangue - Ferrari Utility Vehicle z wolnossącym V12

Oto odpowiedź Ferrari na Lambo Urus i AM DBX707 - najnowsze Purosangue z 725-konnym V12.

14 września 2022
Pagani Utopia sylwetka z przodu
Pagani / Utopia
Zaprezentowano nowe Pagani Utopia z silnikiem V12 o mocy 864 KM

Po sześciu latach prac Pagani zaprezentowało nowy model Utopia wyposażony w mocne V12 twin turbo.

13 września 2022